Voyage au bout de la nuit

Als je met je leven op een dood spoor zit, is er voor enig soelaas altijd nog de literatuur. Zo las ik begin deze week Dwaallicht van Willem Elsschot. Wat een puntgaaf verhaal! En wat heb ik ervan genoten. Ik denk dat dat behalve aan de geweldige taalbehandeling van Elsschot, zijn humor en zijn empathie ook zeer aan het onderwerp ligt: een nachtelijke voettocht door de grote stad. Het bracht me meteen Mijnheer Frits en juffrouw Lenie van de eveneens onvolprezen Heere Heeresma te binnen en ook moest ik denken aan Kubricks laatste en wellicht mooiste film Eyes wide shut, beide kunstwerken die met een gang door de nacht een werdegang verbeelden. Maar het gaat mij niets eens zozeer om die werdegang. Het gaat me om die gang door de nacht, die, aan de hand van de juiste schrijver, of filmer, een soort van virtuele wandeling wordt,een magische wandeling, die je maakt vanuit je luie stoel of liggend op je nest met een flinke brok chocola in je bakkes.

Een Ontgoocheling

Ik lees momenteel Een Ontgoocheling van Willem Elsschot. Dat is een groot genoegen. Elsschot schrijft helder en efficiënt, zonder Vlaamse overdaad, en toont zich een onberispelijk stilist. Het doel dat hij zich als schrijver stelt, is het aantonen van het menselijk tekort. Dat doet hij door zijn verhalen iets kluchtigs mee te geven. Net als bij Flaubert zijn z’n personages platter dan in het echte leven, ze krijgen al gauw iets karikaturaals. Dat is zondermeer effectief en de uitvoering ervan bewonderenswaardig. Toch houd ik meer van schrijvers die de mens in al zijn naaktheid tonen zonder die naaktheid te verhullen –of te accentueren! –met ironie. Denk aan Strindberg met zijn Inferno, denk aan Gérard de Nerval met zijn Aurélia.

Psychologische prijsstelling

Op de plee las ik het Technologica-stukje van Marcel Möring, prima schijtlectuur en dat bedoel ik geenszins denigrerend. Nee, het heeft precies de juiste lengte voor het uitpersen van een dikke drol en een korte nazit (soms pruttel ik nog wat na). Afijn, ditmaal een geestig stukje over koffie en koffiezetapparaten, ik zal je er verder niet mee lastigvallen. Waar het om gaat is dit, aan het eind van het stukje besluit Möring om een Solis te kopen, “399 euro bij de Bijenkorf.” Mijn hersens (if any) schoten in de Elsschot-stand:
“399, dat is psychologische prijsstelling. Ons soort mensen is daar niet dol op.”
“Wat is het probleem?”
“Nou, gewoon, het gevoel dat je genaaid wordt waar je bij staat. Alsof ze bij de Bijenkorf denken dat ze mij voor de gek kunnen houden. Iemand met een beetje verstand doorziet dat toch meteen, je betaalt 400 euro minus een euro.”
“Dus jij hebt liever dat er 400 euro op het prijskaartje staat?”
“Dan voel ik me in elk geval meer serieus genomen. …En weet je, als ik de winkelier was zou ik er 410 euro van maken. Als iemand 400 wil betalen, dan maakt dat ene tientje meer hem ook niet meer uit…”