J'ai fini La Nausée

Uit, ik heb het boek uit. Achtentwintig jaar na dato Walging opnieuw gelezen, maar nu in het Frans, La Nausée. (Waarom eigenlijk die verdwijning van het lidwoord in de Nederlandse vertaling?) Beest van een roman, ’t is echt een meesterwerk, al zie je soms de scharnierpunten wat te duidelijk door de tekst heen schemeren. Laat ik daar niet over zeveren. Wat me ook opviel – maar ik ben ook wel een erg nadrukkelijke Schopenhaueriaan, te pas en te onpas – is dat je Schopenhauers filosofie prima loslaten kunt op de roman. Antoine Roquentin laat zich door de verschijningsvormen niet in de luren leggen. Achter de veelvoud van mensen, bomen, stenen etc ziet hij het amorfe, zinloze bestaande, wat je zou kunnen identificeren met wat Schopenhauer met zijn a-filosofische terminologie de wil noemt of het willen. Aan het eind van de roman ziet (hoort) Antoine Roquentin de sluier van Maya opgelicht worden, even maar, als hij die air de jazz hoort, dat melodietje dat niet bestaat, maar er is, en er altijd zal zijn: Some of these days you’ll miss me, honey. Zo komt ie na eerder al gedacht te hebben dat ie aan het bestaan niet ontkomen zal, en wel zal blijven schrijven (“La vérite, c’est que je ne peux pas lâcher ma plume : je crois que je vais avoir la Nausée et j’ai l’impression de la retarder en écrivant. Alors j’écris ce qui me passe par la tête.”) erachter dat ie misschien es een roman schrijven moet, een boek van letterkunde, want alleen de kunst weet zich boven het bestaan te verheffen: “- mais il faudrait qu’on devine, derrière les mots imprimés, derrière les pages, quelque chose qui n’existerait pas, qui serait au-dessus de l’existence. » Net zoals bij Schopenhauer de grote kunstwerken licht werpen op de Platoonse Ideeën om aldus, via diepere inzichten, de mensheid uit de individuatie te bevrijden. Afijn, boeiend en zo. Kudos aan Sartre voor rondbreien van de roman, want het zou zomaar de roman van de man die in cafés rondhangt en verder niet veel doet, ofte wel de roman van Antoine Roquentin kunnen zijn. In september ga ik naar Parijs, misschien kom ik ‘m wel tegen.

Waarom zijn de bananen krom?

Mede dankzij het boeddhisme geeft Schopenhauer een verklaring en een handleiding voor het leven, maar een antwoord op de vraag aller vragen blijft hij schuldig. Want waarom? Waarom deze wereld van wezens die elkaar naar het leven staan? Enfin, zoals een groot dichter eens dichtte: Goede seks & lekker eten/ De rest mag je vergeten.

Het echte werk

Mensheid! Ik heb voor het eerst in mijn leven een boek van Marcel Proust in het Frans gelezen..! Niet A la recherche du temps perdu, daarmee wacht ik tot mijn pensioen of anders in een volgend leven, maar La fin de la jalousie et autres nouvelles, een bloemlezing uit Les plaisirs et les jours, die ik voor twee euro op de kop tikte in een boekhandel in Arras. De zinnen nog niet zo lang en meanderend als in Recherche maar nog altijd lang genoeg om af en toe de draad kwijt te raken. Het lezen vergde kortom inspanning. Maar dan sta je wel honderd pagina’s lang oog in oog met een uitzonderlijk literair talent in wording. (Dat is zoiets als Neymar zien voetballen tijdens de Confederations Cup.) Het titelverhaal is de filosofie van Schopenhauer vertaald in verhalend proza. (Proust, Mann, Tolstoi, ze staken allemaal hun licht op bij de grote wijsgeer.) (Het mag bekend worden verondersteld, maar ik meld het toch even.)

Stationsplein

Het was zondagavond en nogal koud. In de treincoupé had achter mij een man van in de vijftig met licht getinte huid gezeten en met naar later bleek een licht accent dat eveneens op een exotische afkomst duidde. Ik stond voor het station contemplatief een sigaretje te roken toen hij naar mij toe kwam gelopen. “Weet u wanneer bus komt?” “Ik stap hier nooit op de bus. Maar waar moet u naartoe?” “Naar Beneden Leeuwen.” Ik loop met hem mee naar het busstation en wijs hem op een joekel van een lichtkrant, waarop staat aangegeven hoe lang het duurt voordat de bus arriveert. “Kijk, Druten, die moet u hebben.” “Waarom vierenveertig?” “Het duurt nog vierenveertig minuten voor de bus komt.” “Ah! Maar het is koud. Is hier een café?” Ik wijs hem een Grieks restaurant met cafetaria waar hij een koffietje drinken kan. Hij vraagt of ik ook moet wachten maar ik zeg nee, ik rook een sigaretje en kijk naar het plein en de lichtjes en probeer door te dringen tot de kern ervan, dat geeft een plezierig gevoel van loskomen van je eigen strevingen, Schopenhauer noemt dat het schouwen van het willoos subject, althans dat is wat de vertaler ervan gemaakt heeft, - hoe Schopenhauer het zelf formuleerde weet ik niet want mein Deutsch ist nicht sehr gut.

In een rijtuigie

Al eerder meende ik iets van het gedachtegoed van Schopenhauer in Anna Karenina (de roman) herkend te hebben, maar toen aan het eind van het boek Anna Karenina (het personage) vanuit een rijtuig haar zwartgallige commentaar leverde op de mensen die ze op straat zag, werd ik wel heel sterk aan oom Arthur herinnerd. Even Tolstoi Schopenhauer gegoogled et voilà op de Franse wikipediapagina gewijd aan de grote Russische romancier : ‘Pendant qu'il termine "Guerre et Paix", dans l'été de 1869, il découvre Schopenhauer, et il s'en enthousiasme: «Schopenhauer est le plus génial des hommes].» Il pense même à le traduire en Russe et à l'éditer.’

Een magistrale roman, overigens.